پایگاه خبری تحلیلی پیام فارس

آخرين مطالب

بازآفرینی حافظانه و یادآوری های شاعرانه فرهنگي

بازآفرینی حافظانه و یادآوری های شاعرانه

  بزرگنمايي:

پیام فارس - شیراز- پسِ جهانی که حافظ ترسیم می‌کند و در عقبه اشعارش قریب به هزار سال تاریخ نهفته است. تاریخی که هم شفاهی و هم کتبی و هم به نظم و به نثر نگاشته شده است و این موضوع می‌رساند که او از آبشخوری عظیم برخوردار بوده است.
تتبع و دانش حافظ در ارائه نشانگان و رمزواره‌ها، ایهام‌ها، تلمیح‌ها و یادآوری‌های ادیبانه، اسطوره‌ای و تاریخی به چشمه‌ای بسیار عظیم منتهی می‌شود.
این چشمه جوشان، از منبع نادیدنی هزاران ساله فرهنگ ایرانی اسلامی برخوردار است که با اندیشه صوفیانه پیوند خورده که آن نیز به بنیاد‌های انسان‌شناسانه‌ای باز می‌گردد که از دیرباز در ادیان الهی وجود داشته است؛ بدین‌ترتیب ما با عالمی مواجهیم که پیچیده در صنایع ادبی و با بیانی چندلایه اساسی‌ترین اندیشه‌ها را درباب زندگی آدمیان بیان می‌کند.
برای خواننده آشنا با ادبیات کهن، یافتن ریشه‌های پیوند حافظ با دیگر ادیبان و دانشمندان و نیز با داستان‌ها و روایت ها و اسطوره‌های کهن بسیار دلچسب است؛ زیرا ذهن را در جست و جویی معناکاوانه به غافل‌گیری می‌رساند و اصل غافل‌گیری در ادبیات، اساس عظیم‌ترین لذت‌هاست.
در این میان، باید به برخی اقتباس‌ها و دریافت‌ها و جواب‌گویی‌ها و استقبال‌ها به اشعار شاعران پیش یا همزمان حافظ اشاره کرد.
گاه تک‌مصرع‌ها یا ابیاتی که تعداد آن‌ها کم هم نیست، با روش‌های گوناگون ادبی سرنخ را به شاعر و اندیشمندی پیش از حافظ می‌کشاند؛ اما این اشعار چنان در ادبیات حافظ ذوب شده‌اند که تشخیص از آنِ دیگری بودن یا اشارت داشتن، در نگاه نخست بسیار مشکل می‌نماید.
حافظ جهانی شخصی را در اشعارش ترسیم می‌کند که در آن با خطی منطقی مفاهیمی مشترک را در دیوان قریب به 500 غزلی‌اش به تصویر می‌کشد. جهانی نه همانند دنیای برین افلاطونی، که آمیخته با خیر و شر و نقص و کمال. دنیایی که پر از طعنه‌های معنادار و کنایه‌هاست، پر از گلایه‌ها و البته شادی‌ها و دلخوشی‌ها.
خط منطقی اشعار حافظ مبارزه‌ دیرینه نیکی و بدی و خیر و شر است و جایگاه آدمی را در این میان مشخص می‌کند، آنجا که زهد و ریا و صوفی و شراب و رند معنایی دیگرگونه می‌یابند و سجاده و نماز و مسجد و ابرو و زلف و یار در کفه‌هایی قرار می‌گیرند که پیش از این در منطق صوفیانه انتقادی بدین‌گونه دیده نمی‌شد و از همین روست که حافظ را پایان‌بخش سرسلسله غزل عرفانی و رندانه می‌دانند و تقلید‌هایی که پس از او از طریق شاعرانگی اش برگرفته شد، هیچ یک توفیق نیافت.
نشانه‌هایی از اشعار شاعران پارسی گوی در نخستین قرون اسلامی، از زمان رودکی که آدم‌الشعرا نامیده می‌شود تا شاعران همعصرش نظیر خواجو و عبید زاکانی ادامه می‌یابد.
این استقبال‌ها و دریافت‌ها و به کارگیری اشعار گذشتگان در شعر او به گونه‌های مختلفی صورت گرفته است. گاه وزن و ردیف و قافیه را وام گرفته و گاه از بیت و مصرعی مشخص بهره برده است.
برای نمونه سنایی شاعر قرن پنجم و ششم هجری می‌گوید: مرد یزدان گر نباشی جفت اهریمن نباش و حافظ گفته است: مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان.
یا خاقانی شاعر قرن ششم می‌سراید: دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت و حافظ می‌آورد: دیدی که یار جز سر جور و ستم نداشت
یا در جایی دیگر سعدی می‌گوید: من از آن روز که در بند تو ام آزادم، پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم و حافظ می‌سراید: حافظ از جور تو حاشا که بگرداند روی، من از آن روز که در بند توام آزادم.
این نمونه‌ها تنها اندکی از درک و دریافت‌ها، اقتباس‌ها و وام‌گیری‌های حافظانه از پیشینیان است؛ اما هیچ طبع سلیمی نمی‌تواند از حافظ برای به کارگیریِ اینچنینی اشعار پیشینیان خرده بگیرد.
این مضامین در جهان نوآورانه حافظ و براساس منطق جهانی‌بینی رندانه او بازتعریف شده است و گویی از ازل متعلق به اوست، از همین رو بیهوده نیست اگر حافظ را حافظه ما می‌خوانند.
این شاعر خوش‌طبع توانسته مفاهیم دیگر شاعران را در اشعار خود زنده نگاه دارد؛ کما اینکه امروز هیچ‌کس جز دانشجویان ادبیات به سراغ دیوان خاقانی یا ظهیر‌الدین فاریابی برای اندکی حظ ادیبانه نمی‌رود؛ اما همه اگر نه غزلی، که چند بیتی از حافظ را از بر دارند و از همین روست که چکیده قرون و اعصار را از منظر ادبی نیز می‌توان در شعر او جست.
باریک‌بینی حافظ و دقت نظر او در حک و اصلاح غزلیاتش و نیز اثبات آنکه او شعرش را در بوته نقد نقادان زمان خود می‌سپرد، بیان می‌کند که این وام‌گیری‌ها و اقتباس‌ها به هر گونه که در اشعار او دیده می‌شود، نه از سر ناآگاهی که با دقت و هوش جای داده شده است و شاید او می‌خواسته، گاه با چاشنی طنز و کنایه و گاه به‌صورت مستقیم با پیشینیان خود سخن بگوید و انسان‌های پس از خود را در لذت شناخت آن‌ها نیز سهیم کند.
این اعجاز سخن حافظ است که همه ساله به مناسبت بیستم مهرماه یادروز این شاعر بلندآوازه، ادیبان و سخنورانی را از دیگر نقاط ایران و سراسر گیتی به دامان وی گردهم می آورد؛ بزم های ادبی که امسال از چهارشنبه 18 مهرماه (فردا) شکل می گیرد و به مدت سه روز ادامه می یابد.
از: سیده سمیرا متین نژاد
7375/ 2027





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

مردم درفضای مجازی سرباز حفظ میهن باشند

سومین همایش ریحانه النبی در شیراز برگزار شد

پاکسازی، درختکاری و دانه‌پاشی برای پرندگان درراستای حفظ محیط زیست

آینده اقتصادی استان فارس در مناطق جنوبی رقم می خورد

دوازدهمین گردهمایی راهنمایان گردشگری ایران در شیراز برگزار شد

ماهیانه بیش از 70 پرونده تخلف برای وکلای فارس تشکیل می شود

مردم شیراز نگران صدای آژیر خطر و مشاهده دود در ظهر شنبه نباشند

آثار تاریخی دوره ایلامی تا اسلامی در استان فارس وجود دارد

استان فارس ظرفیت افزایش حضور 50 درصدی گردشگران را دارد

23 پروژه آبخیزداری و منابع طبیعی در فارس به بهره‌برداری رسید

آغاز مسابقات بین المللی کاراته در شیراز

سومین همایش ملی ریحانه النبی در فارس برگزار می شود

سومین کنگره بین المللی سلامت همراه در شیراز آغاز بکار کرد

عملیات انتقال آب خلیج فارس به منطقه لامرد آغاز شد

اعزام 289 زوج دانشگاه آزاد اسلامی فارس به مشهد مقدس

آغاز اجرای مانور برنامه سلامت نوروزی در استان فارس

دولت با اعتبار 61 میلیارد تومان کنترل سیل در خوزستان موافقت کرد

ایران رتبه 18 تولید آلومینیوم جهان را دارد

تولید روزانه 750 هزار مترمکعب آب شرب مورد نیاز لامرد از دریا

سومین همایش ملی ریحانه النبی در فارس آغاز به کار می کند

شیراز شهر دوستدار کودک می‌شود

چهره سال هنر انقلاب اسلامی فارس انتخاب می شود

میانگین استفاده از فضای مجازی خانواده های ایرانی 4 تا 6 ساعت است

گردهمایی فعالان فضای مجازی استان فارس برگزار می شود

شیراز میزبان دوازدهمین گردهمایی راهنمایان گردشگری ایران است

«مصطفی ندیم» برای فعالیت های ادبی تقدیر شد

دولت با اعتبار 51 میلیاردی کنترل سیل در خوزستان موافقت کرد

کتاب نویسنده شیرازی به دومین چاپ رسید

شیراز، شهر دوستدار کودک می‌شود

رشد بیش از 15 درصدی ورزشکاران سازمان یافته در استان فارس

چهارمین اردوی عکاسی آشنایی وقف برگزار می شود

سامانه جوی ضعیف وارد استان فارس شد/ بارش های پراکنده

نویسنده و مترجم شیرازی به خانواده جایزه ادبی جمالزاده پیوست

مدیرعامل ایرنا: ریشه مشکلات، نبود اعتماد است

آغاز به‌کار دوازدهمین گردهمایی راهنمایان گردشگری ایران در شیراز

دستگیری 2 اخلال گر نظم و امنیت در شیراز

چهره سال هنر انقلاب اسلامی فارس انتخاب می‌شود

بیش از 2 هزار روستا در استان فارس دارای آب شرب بهداشتی هستند

افزایش 55 درصدی قضات شاغل در سیستم قضایی فارس

تنوع سبکی جشنواره موسیقی فجر باعث استقبال مخاطبان شده است

ترویج فرهنگ کتابخوانی اولویت سال آینده است

ششمین کنفرانس سالیانه «انرژی پاک» برگزار می شود

تکذیب محدودیت ارایه خدمات به بیماران غیراورژانسی بیمارستان نمازی

شعرخوانی نوجوانان برگزیده شیرازی در مهرواره آفرینش

کارنامه‌ حافظ‌پژوهی «سلیم نیساری» بازخوانی می شود

2 روستا و 2 شهر، سهم فارس برای پایتختی کتاب کشور

شماره 36 مجله «ایران‌مهر» منتشر شد

سمینار ملی با موضوع بانوان و کتاب در شیراز برگزار می شود

شیراز در هفته نخست اسفند میزبان سمینار ملی بانوان و کتاب است

برگزیدگان مسابقات قرآن «مدهامتان» در فارس معرفی شدند