پایگاه خبری تحلیلی پیام فارس

آخرين مطالب

بازآفرینی حافظانه و یادآوری های شاعرانه فرهنگي

بازآفرینی حافظانه و یادآوری های شاعرانه

  بزرگنمايي:

پیام فارس - شیراز- پسِ جهانی که حافظ ترسیم می‌کند و در عقبه اشعارش قریب به هزار سال تاریخ نهفته است. تاریخی که هم شفاهی و هم کتبی و هم به نظم و به نثر نگاشته شده است و این موضوع می‌رساند که او از آبشخوری عظیم برخوردار بوده است.
تتبع و دانش حافظ در ارائه نشانگان و رمزواره‌ها، ایهام‌ها، تلمیح‌ها و یادآوری‌های ادیبانه، اسطوره‌ای و تاریخی به چشمه‌ای بسیار عظیم منتهی می‌شود.
این چشمه جوشان، از منبع نادیدنی هزاران ساله فرهنگ ایرانی اسلامی برخوردار است که با اندیشه صوفیانه پیوند خورده که آن نیز به بنیاد‌های انسان‌شناسانه‌ای باز می‌گردد که از دیرباز در ادیان الهی وجود داشته است؛ بدین‌ترتیب ما با عالمی مواجهیم که پیچیده در صنایع ادبی و با بیانی چندلایه اساسی‌ترین اندیشه‌ها را درباب زندگی آدمیان بیان می‌کند.
برای خواننده آشنا با ادبیات کهن، یافتن ریشه‌های پیوند حافظ با دیگر ادیبان و دانشمندان و نیز با داستان‌ها و روایت ها و اسطوره‌های کهن بسیار دلچسب است؛ زیرا ذهن را در جست و جویی معناکاوانه به غافل‌گیری می‌رساند و اصل غافل‌گیری در ادبیات، اساس عظیم‌ترین لذت‌هاست.
در این میان، باید به برخی اقتباس‌ها و دریافت‌ها و جواب‌گویی‌ها و استقبال‌ها به اشعار شاعران پیش یا همزمان حافظ اشاره کرد.
گاه تک‌مصرع‌ها یا ابیاتی که تعداد آن‌ها کم هم نیست، با روش‌های گوناگون ادبی سرنخ را به شاعر و اندیشمندی پیش از حافظ می‌کشاند؛ اما این اشعار چنان در ادبیات حافظ ذوب شده‌اند که تشخیص از آنِ دیگری بودن یا اشارت داشتن، در نگاه نخست بسیار مشکل می‌نماید.
حافظ جهانی شخصی را در اشعارش ترسیم می‌کند که در آن با خطی منطقی مفاهیمی مشترک را در دیوان قریب به 500 غزلی‌اش به تصویر می‌کشد. جهانی نه همانند دنیای برین افلاطونی، که آمیخته با خیر و شر و نقص و کمال. دنیایی که پر از طعنه‌های معنادار و کنایه‌هاست، پر از گلایه‌ها و البته شادی‌ها و دلخوشی‌ها.
خط منطقی اشعار حافظ مبارزه‌ دیرینه نیکی و بدی و خیر و شر است و جایگاه آدمی را در این میان مشخص می‌کند، آنجا که زهد و ریا و صوفی و شراب و رند معنایی دیگرگونه می‌یابند و سجاده و نماز و مسجد و ابرو و زلف و یار در کفه‌هایی قرار می‌گیرند که پیش از این در منطق صوفیانه انتقادی بدین‌گونه دیده نمی‌شد و از همین روست که حافظ را پایان‌بخش سرسلسله غزل عرفانی و رندانه می‌دانند و تقلید‌هایی که پس از او از طریق شاعرانگی اش برگرفته شد، هیچ یک توفیق نیافت.
نشانه‌هایی از اشعار شاعران پارسی گوی در نخستین قرون اسلامی، از زمان رودکی که آدم‌الشعرا نامیده می‌شود تا شاعران همعصرش نظیر خواجو و عبید زاکانی ادامه می‌یابد.
این استقبال‌ها و دریافت‌ها و به کارگیری اشعار گذشتگان در شعر او به گونه‌های مختلفی صورت گرفته است. گاه وزن و ردیف و قافیه را وام گرفته و گاه از بیت و مصرعی مشخص بهره برده است.
برای نمونه سنایی شاعر قرن پنجم و ششم هجری می‌گوید: مرد یزدان گر نباشی جفت اهریمن نباش و حافظ گفته است: مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان.
یا خاقانی شاعر قرن ششم می‌سراید: دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت و حافظ می‌آورد: دیدی که یار جز سر جور و ستم نداشت
یا در جایی دیگر سعدی می‌گوید: من از آن روز که در بند تو ام آزادم، پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم و حافظ می‌سراید: حافظ از جور تو حاشا که بگرداند روی، من از آن روز که در بند توام آزادم.
این نمونه‌ها تنها اندکی از درک و دریافت‌ها، اقتباس‌ها و وام‌گیری‌های حافظانه از پیشینیان است؛ اما هیچ طبع سلیمی نمی‌تواند از حافظ برای به کارگیریِ اینچنینی اشعار پیشینیان خرده بگیرد.
این مضامین در جهان نوآورانه حافظ و براساس منطق جهانی‌بینی رندانه او بازتعریف شده است و گویی از ازل متعلق به اوست، از همین رو بیهوده نیست اگر حافظ را حافظه ما می‌خوانند.
این شاعر خوش‌طبع توانسته مفاهیم دیگر شاعران را در اشعار خود زنده نگاه دارد؛ کما اینکه امروز هیچ‌کس جز دانشجویان ادبیات به سراغ دیوان خاقانی یا ظهیر‌الدین فاریابی برای اندکی حظ ادیبانه نمی‌رود؛ اما همه اگر نه غزلی، که چند بیتی از حافظ را از بر دارند و از همین روست که چکیده قرون و اعصار را از منظر ادبی نیز می‌توان در شعر او جست.
باریک‌بینی حافظ و دقت نظر او در حک و اصلاح غزلیاتش و نیز اثبات آنکه او شعرش را در بوته نقد نقادان زمان خود می‌سپرد، بیان می‌کند که این وام‌گیری‌ها و اقتباس‌ها به هر گونه که در اشعار او دیده می‌شود، نه از سر ناآگاهی که با دقت و هوش جای داده شده است و شاید او می‌خواسته، گاه با چاشنی طنز و کنایه و گاه به‌صورت مستقیم با پیشینیان خود سخن بگوید و انسان‌های پس از خود را در لذت شناخت آن‌ها نیز سهیم کند.
این اعجاز سخن حافظ است که همه ساله به مناسبت بیستم مهرماه یادروز این شاعر بلندآوازه، ادیبان و سخنورانی را از دیگر نقاط ایران و سراسر گیتی به دامان وی گردهم می آورد؛ بزم های ادبی که امسال از چهارشنبه 18 مهرماه (فردا) شکل می گیرد و به مدت سه روز ادامه می یابد.
از: سیده سمیرا متین نژاد
7375/ 2027





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

فرایند ایجاد شهر دوستدار کودک دگرگون سازی است

روزانه 30 تا 40 تن شکر در استان فارس توزیع می شود

450 نفر از محرومین در شرق شیراز رایگان ویزیت شدند

24 دستگاه متولی کودکان هستند

آتش سوزی در ارتفاعات روستاهای پاپون و ابوالحیات/ حریق مهار شد

یونیسف در شرایط سخت و جنگ اقتصادی در کنار مردم ایران می ماند

جاده سازی غیر مجاز در اراضی ملی خرم بید متوقف شد

ایجاد اعتماد عمومی و تقویت مشارکت آگاهانه در انتخابات لازم است

زیرساخت های پیوستن شیراز به شهرهای دوستدار کودک فراهم می شود

رویکرد شهرسازی ها باید به سمت توجه به کودک برود

دبیرخانه جشنواره ملی شعر رضوی در شیراز گشایش یافت

فعالیت هنری نیازمند همدلی است

کنسرت «از پاریس تا پرسپولیس» برگزار می شود

نمایشگاه عکس «سفرنامه هفت اقلیم» برپا شد

دستگاه های اجرایی استان فارس به کاهش هزینه های جاری اقدام کنند

مدیرکل ارشاد فارس: بنیاد بین المللی شاهچراغ(ع) تشکیل شود

دهه کرامت با محوریت خدمت کریمانه و مهربانی با اهل بیت (ع) دنبال شود

کرامت پایه و اساس فرهنگ اسلامی است

طرح جامع شاهچراغ(ع) متناسب با بین‌المللی بودن کلانشهر شیراز باشد

نگاه کریمانه به افراد جامعه داشته باشیم/از مردم شیراز یاد کنیم

ایجاد بنیاد بین المللی فرهنگی هنری شاهچراغ(ع) با عنوان امین ولایت

راه‌اندازی بنیاد بین‌المللی فرهنگی امین ولایت در فارس

اختتامیه جشنواره عکس وقف چشمه همیشه جاری همزمان با روز دختر

یادمان شادروان هاشم جاوید حافظ پژوه در شیراز برگزار می شود

8 کمیته برای دهه کرامت در شیراز فعالیت دارد

سرانجام داستان "بهمن" شیراز!

خواستگار ناکام خانواده دختر مورد علاقه خود را به گلوله بست

حریم مجلس شکسته نشود/ ذهنیت مثبت از مدیران در مردم وجود ندارد

شورای نگهبان دلیل رد صلاحیت فرد معترض را اعلام عمومی کند

نقش برجسته جنجالی سعدی برداشته شد/ شهرداری مشورت نگرفته بود

تعاملات و تبادلات فرهنگی و دینی در فلات ایران با حضور آلمانی ها

نشست «سبک‌شناسی پیکره‌بنیاد و کاربرد آن درشعر حافظ» برگزار می شود

پروژه های آبی با پیشرفت بیش از 70 درصد تامین اعتبار شود

کارگاه عکاسی عارضه نگاری در شیراز برگزار می شود

نمایشگاه عکس «اینجا» در شیراز افتتاح شد

باغ گل های پژمرده شیراز/ استانداردی که رعایت نشد

رقابت دانش‌آموزان قرآنی فارس در روزهای پایانی خرداد

واکنش ها به طراحی و نصب لمان جدید سعدی در شیراز

تصادف در محور لار به جهرم 5 کشته برجای گذاشت

پیروزی نتیجه تقوای الهی و مقاومت است/اعدام مفسد اقتصادی ترس ندارد

روحانی: نمی‌خواهیم هیچ ملتی را به دریا بریزیم

شهرک های صنایع دستی در مراکز استان ها ایجاد شود

نمایش عروسکی و قصه گویی برای کودکان کار برگزار شد

بیمه و تسهیل صادرات از خواسته‌های صنعتگران صنایع دستی است

تشکیل مجمع گفتگوی منطقه ای پیشنهادی ایران ضروری است

برگزاری برنامه های روز جهانی منع کار برای کودکان در شیراز

اقتصاد خلاق در حوزه صنایع دستی هزینه تحریم ها را کاهش می دهد

احیا کیوسک های صنایع دستی برای رونق تولید

تشکیل کارگروه‌های رفع موانع تولید برای مقابله با تحریم مواد اولیه

صادرات 289 میلیارد دلاری صنایع دستی ایران در سال گذشته