پیام فارس

آخرين مطالب

بازآفرینی حافظانه و یادآوری های شاعرانه فرهنگي

  بزرگنمايي:

پیام فارس - شیراز- پسِ جهانی که حافظ ترسیم می‌کند و در عقبه اشعارش قریب به هزار سال تاریخ نهفته است. تاریخی که هم شفاهی و هم کتبی و هم به نظم و به نثر نگاشته شده است و این موضوع می‌رساند که او از آبشخوری عظیم برخوردار بوده است.
تتبع و دانش حافظ در ارائه نشانگان و رمزواره‌ها، ایهام‌ها، تلمیح‌ها و یادآوری‌های ادیبانه، اسطوره‌ای و تاریخی به چشمه‌ای بسیار عظیم منتهی می‌شود.
این چشمه جوشان، از منبع نادیدنی هزاران ساله فرهنگ ایرانی اسلامی برخوردار است که با اندیشه صوفیانه پیوند خورده که آن نیز به بنیاد‌های انسان‌شناسانه‌ای باز می‌گردد که از دیرباز در ادیان الهی وجود داشته است؛ بدین‌ترتیب ما با عالمی مواجهیم که پیچیده در صنایع ادبی و با بیانی چندلایه اساسی‌ترین اندیشه‌ها را درباب زندگی آدمیان بیان می‌کند.
برای خواننده آشنا با ادبیات کهن، یافتن ریشه‌های پیوند حافظ با دیگر ادیبان و دانشمندان و نیز با داستان‌ها و روایت ها و اسطوره‌های کهن بسیار دلچسب است؛ زیرا ذهن را در جست و جویی معناکاوانه به غافل‌گیری می‌رساند و اصل غافل‌گیری در ادبیات، اساس عظیم‌ترین لذت‌هاست.
در این میان، باید به برخی اقتباس‌ها و دریافت‌ها و جواب‌گویی‌ها و استقبال‌ها به اشعار شاعران پیش یا همزمان حافظ اشاره کرد.
گاه تک‌مصرع‌ها یا ابیاتی که تعداد آن‌ها کم هم نیست، با روش‌های گوناگون ادبی سرنخ را به شاعر و اندیشمندی پیش از حافظ می‌کشاند؛ اما این اشعار چنان در ادبیات حافظ ذوب شده‌اند که تشخیص از آنِ دیگری بودن یا اشارت داشتن، در نگاه نخست بسیار مشکل می‌نماید.
حافظ جهانی شخصی را در اشعارش ترسیم می‌کند که در آن با خطی منطقی مفاهیمی مشترک را در دیوان قریب به 500 غزلی‌اش به تصویر می‌کشد. جهانی نه همانند دنیای برین افلاطونی، که آمیخته با خیر و شر و نقص و کمال. دنیایی که پر از طعنه‌های معنادار و کنایه‌هاست، پر از گلایه‌ها و البته شادی‌ها و دلخوشی‌ها.
خط منطقی اشعار حافظ مبارزه‌ دیرینه نیکی و بدی و خیر و شر است و جایگاه آدمی را در این میان مشخص می‌کند، آنجا که زهد و ریا و صوفی و شراب و رند معنایی دیگرگونه می‌یابند و سجاده و نماز و مسجد و ابرو و زلف و یار در کفه‌هایی قرار می‌گیرند که پیش از این در منطق صوفیانه انتقادی بدین‌گونه دیده نمی‌شد و از همین روست که حافظ را پایان‌بخش سرسلسله غزل عرفانی و رندانه می‌دانند و تقلید‌هایی که پس از او از طریق شاعرانگی اش برگرفته شد، هیچ یک توفیق نیافت.
نشانه‌هایی از اشعار شاعران پارسی گوی در نخستین قرون اسلامی، از زمان رودکی که آدم‌الشعرا نامیده می‌شود تا شاعران همعصرش نظیر خواجو و عبید زاکانی ادامه می‌یابد.
این استقبال‌ها و دریافت‌ها و به کارگیری اشعار گذشتگان در شعر او به گونه‌های مختلفی صورت گرفته است. گاه وزن و ردیف و قافیه را وام گرفته و گاه از بیت و مصرعی مشخص بهره برده است.
برای نمونه سنایی شاعر قرن پنجم و ششم هجری می‌گوید: مرد یزدان گر نباشی جفت اهریمن نباش و حافظ گفته است: مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان.
یا خاقانی شاعر قرن ششم می‌سراید: دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت و حافظ می‌آورد: دیدی که یار جز سر جور و ستم نداشت
یا در جایی دیگر سعدی می‌گوید: من از آن روز که در بند تو ام آزادم، پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم و حافظ می‌سراید: حافظ از جور تو حاشا که بگرداند روی، من از آن روز که در بند توام آزادم.
این نمونه‌ها تنها اندکی از درک و دریافت‌ها، اقتباس‌ها و وام‌گیری‌های حافظانه از پیشینیان است؛ اما هیچ طبع سلیمی نمی‌تواند از حافظ برای به کارگیریِ اینچنینی اشعار پیشینیان خرده بگیرد.
این مضامین در جهان نوآورانه حافظ و براساس منطق جهانی‌بینی رندانه او بازتعریف شده است و گویی از ازل متعلق به اوست، از همین رو بیهوده نیست اگر حافظ را حافظه ما می‌خوانند.
این شاعر خوش‌طبع توانسته مفاهیم دیگر شاعران را در اشعار خود زنده نگاه دارد؛ کما اینکه امروز هیچ‌کس جز دانشجویان ادبیات به سراغ دیوان خاقانی یا ظهیر‌الدین فاریابی برای اندکی حظ ادیبانه نمی‌رود؛ اما همه اگر نه غزلی، که چند بیتی از حافظ را از بر دارند و از همین روست که چکیده قرون و اعصار را از منظر ادبی نیز می‌توان در شعر او جست.
باریک‌بینی حافظ و دقت نظر او در حک و اصلاح غزلیاتش و نیز اثبات آنکه او شعرش را در بوته نقد نقادان زمان خود می‌سپرد، بیان می‌کند که این وام‌گیری‌ها و اقتباس‌ها به هر گونه که در اشعار او دیده می‌شود، نه از سر ناآگاهی که با دقت و هوش جای داده شده است و شاید او می‌خواسته، گاه با چاشنی طنز و کنایه و گاه به‌صورت مستقیم با پیشینیان خود سخن بگوید و انسان‌های پس از خود را در لذت شناخت آن‌ها نیز سهیم کند.
این اعجاز سخن حافظ است که همه ساله به مناسبت بیستم مهرماه یادروز این شاعر بلندآوازه، ادیبان و سخنورانی را از دیگر نقاط ایران و سراسر گیتی به دامان وی گردهم می آورد؛ بزم های ادبی که امسال از چهارشنبه 18 مهرماه (فردا) شکل می گیرد و به مدت سه روز ادامه می یابد.
از: سیده سمیرا متین نژاد
7375/ 2027

لینک کوتاه:
https://www.payamefars.ir/Fa/News/59428/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

از دستگیری سارق تا کشف سوخت قاچاق در فارس

شکست برنامه‌های فرزندآوری

ادعای روزنامه شهرداری تهران: درآمد هر زباله‌گرد 50 میلیون تومان

دعوای درون جریانی و مجلس تندروها

سی‌ان‌ان مطرح کرد: بازدارندگی ربوده شده تل‌آویو

ایران از تمام ظرفیت موشکی خود در پاسخ به اسرائیل استفاده نکرد

مرغ ارزان شد

چاپ اسکناس 500 هزار تومانی از سوی بانک مرکزی واقعیت دارد؟

نمایش فیلم‌های درام و فانتزی در فصل نهم ششمین پاتوق فیلم کوتاه

غرق شدن یک کودک 10 ساله بر اثر آبگرفتگی بارندگی در داراب استان فارس

انقلابیون انتقادی

موضع‌گیری دو پهلو

تاریخ سازی جعلی

سیل برای دبی گران تمام شد

دستگیری سارق باغ‌های جهرم با 15 فقره سرقت

فارس اصلی‌ترین کانون تمدنی ایران فرهنگی است

انتقاد نظامیان اسرائیلی از ضعف ارتش برابر حملات حزب الله لبنان

رییس سازمان برنامه و بودجه: کشور در مدار رشد اقتصادی قرار دارد

هموارتر شدن مسیر مس برای قهرمانی در لیگ هندبال

فارس به نقل از منبع آگاه: خبر آسیب‌دیدن ساختمان نیروگاه اتمی دیمونا کذب است / دیمونا جزو اهداف عملیات تنبیهی اخیر نبوده

کشف کالا‌های خارجی قاچاق در مهر

قتل عجیب فروشنده مزون توسط دختر 11 ساله

دیدار مشاور رئیس جمهور در امور روحانیت با خانواده شهدا در سمنان

شهدا بهترین الگو برای انسان در مسیر الله هستند

اعتماد: طعم قدرت‌نمایی ایران را با رویارویی در برابر زنان تلخ نکنیم

غربت مرتضی

انتقاد حسین عبده تبریزی به مالیات مضاعف علیه سرمایه‌گذاری

بیشترین و کمترین بازدهی نمادهای بازار سهام هفته چهارم فروردین

عشایر مصداقی از مشارکت مردم در رونق تولید + فیلم

فیلم/ حمایت علمای اهل سنت سیستان و بلوچستان از عملیات تنبیهی «وعده صادق»

کلنگ‌زنی و آغاز عملیات اجرایی 2 تقاطع غیرهمسطح در شرق شیراز

اوقات شرعی فردا 31 فروردین در شیراز

استان فارس اصلی‌ترین کانون تمدنی ایران فرهنگی است

غیور مردان بوشهری در بِستر غیور زنان بوشهری شکوفا شدند

از چاله به چاه؟

حق‌شناس: تنش اخیر میان ایران و اسرائیل تأثیری بر نرخ ارز نمی‌گذارد

برگزاری مرحله استانی مسابقات قرآنی طرح قدس در سمای نورآباد ممسنی

برادر کشی در فارس

سال 1403 سال شکوفایی پروژه‌های محرومیت‌زدایی خواهد بود

بوشهر برای ایجاد انبار لجستیکی تاجیکستان دارد

بوشهر ظرفیت ایجاد انبار لجستیکی تاجیکستان را دارد

اهدا 42 هزار سی سی خون در بیضا

عشایر مصداقی از مشارکت مردم در رونق تولید

متحدان اسرائیل در برزخ

رفتار موذیانه همسایه شمالی زیر ذره‌بین

فرش قرمز برای اسکناس درشت؟

قیمت گوشت مرغ و گوشت گوساله امروز پنجشنبه 30 فروردین

بزرگ‌ترین ریسک اقتصاد ایران در سال 1403

ساکنان شهرک ثامن الائمه شهریار همچنان در انتظار صدور سند مالکیت مسکن مهر

تحویل خدمه هندی کشتی توقیفی در تنگه هرمز به کنسولگری هند